9o Διεθνες συνεδριο Πελοποννησιακων σπουδων στο Ναυπλιο

10599634_1122982944409048_8577382303144928291_n

Πολυ ενδιαφερουσες ηταν (και σε σχεση με την Ερμιονη οι δυο) οι επιστημονικες ανακοινωσεις.

Α.Της κ  Ειρηνης  Πεππα Παπαιωαννου «Ιδιως Θαυμαστας πλαγγονας»απο τις ανασκαφες του Αλ Φιλαδελφεως στην Ερμιονιδα το 1909.Εγινε το Σαββατο το βραδυ στο Τριανον και μαθαμε πως εδωλια απο την Ερμιονη βρισκονται διασπαρτα σε Ευρωπαικες πολεις (Ολλανδια Ρωσσια Γαλλια)αλλα και στο Ναυπλιο και τον Πορο.

Παπαιωαννου

Επειδη για αλλη μια φορα  επισκεφθηκαμε το αρχαιολογικο μουσειο στο Ναυπλιο οπου στον πρωτο οροφο υπαρχουν δυο βιτρινες με εκθεματα απο το Φραγχθι και στο δευτερο τεσσερες βιτρινες απο Αλιεις και Ερμιονη ρωτησα τους εισηγητες  αρχαιολογους αλλα και ανθρωπους του Μουσειου γιατι δεν ιδρυεται ενα αρχαιολογικο μουσειο στην Ερμιονη. Οι απαντησεις  δυστυχως ηταν απογοητευτικες. Και εδω πρεπει για πρωτη φορα να ομολογησω πως ηταν λαθος μου να ονειρευομαι ενα τετοιο μουσειο στην Ερμιονιδα.Και μαλιστα γιατι οχι στο παλιο δημοτικο σχολειο της Ερμιονης που ειναι χτισμενο πανω και διπλα στα ψηφιδωτα της παλαιοχριστιανικης. Λαθος μου λοιπον , αλλα εδω χρειαζεται μια αναρτηση απο μονη της που να το εξηγει.

Β Την Κυριακη το πρωΐ με καθυστερηση περιπου 20 λεπτων (η διοργανωση του 9ου συνεδριου ειχε πολλες ελλειψεις)οι λιγοι παρισταμενοι ειχαμε τη χαρα να παρακολουθησουμε  στο Βουλευτικο την ανακοινωση των Σπετσιωτη /Ντεστακου «Η εκπαιδευση των κοριτσιων στην Ερμιονη κατα τον 19ο αιωνα»

1Νοεμβρη 2015 Ναυπλιο1

Συντομη, περιεκτικη η ανακοινωση, ανοιγει νεους οριζοντες και ερωτηματα μεσα απο το θεμα της εκπαιδευσης.Μιας εκπαιδευσης που ειναι δημοσια στο υπο συγκροτηση εθνικο κρατος αλλα και στο υπο συγκροτηση Ελληνικο Εθνος.Σε μια περιοχη με εκτεταμενη την χρηση της Αρβανιτικης γλωσσας με αγροτικο κτηνοτροφικο και ναυτικο χαρακτηρα και με τις γυναικες να αναζητουν την θεση τους σε μια κοινωνια που προσπαθει να ξεφυνει απο την Ανατολιτικη νοοτροπια και να πλησιασει τις συγχρονες Ευρωπαικες χωρες και τις αναζητησεις τους.Μου εκανε πολυ μεγαλη εντυπωση ποσα κοριτσια που το επαγγελμα του πατερα τους ηταν εργατης πηγαν αρχικα στο σχολειο.

Ετσι για την ιστορια .Η πρωτη μαθητρια ηταν 10 χρονων την ελεγαν Μαρινα Π Βοντα και πηγε στο σχολειο το 1860.Την πρωτη δασκαλα την ελεγαν Μαρια Κόντου.Στην αρχη οι ταξεις ηταν μικτες αγορια -κοριτσια.

Οι εισηγητες Σπετσιωτης /Ντεστακου ειναι δραστηριοι ερευνητες της τοπικης ιστοριας και απο τα βασικα στελεχη του καταπληκτικου περιοδοκου «ΣΤΗΝ ΕΡΜΙΟΝΗ ΑΛΛΟΤΕ ΚΑΙ ΤΩΡΑ» (Περιοδική έκδοση για την ιστορία, την τέχνη, τον πολιτισμό και την κοινωνική ζωή της Ερμιόνης)το τελευταιο τευχος του οποιου με τον αριθμο 17 κυκλοφορησε αυτες τις μερες.

Ενος περιοδικου που  βγαινει απο το υστερημα οσων το εκδιδουν (μοιραζεται δωρεαν )με πολυ μερακι και απειρη δουλεια.Χωρις βοηθεια απο φορεις αντιθετα με πολεμο καποτε απο λιγους κακοπιστους ανθρωπους

Τελος (και μετα απο μεταφορα της  ανακοινωσης Κατσαρου/Ψαθη απο Παρασκευη σε Κυριακη χωρις να εχει ενημερωθει ο κοσμος) ειχαμε την χαρα να ακουσουμε την Κυριακη το βραδυ παλι στο Τριανον τις ανακοινωσεις Κυρου και Κατσαρου/Ψαθή.

Γ.Γλαφυρος οπως παντα ο κ Αδωνης Κυρου (γνωστος στην Ερμιονιδα και απο το εξαντλημενο πλεον βιβλιο του Στο Σταυροδρομι του Αργολικου ) μας θυμισε πως ανακαλυφθηκαν τυχαια ευρηματα του σπηλαιου το 1955 απο τον  ιδιο και την παρεα του σε μια εκδρομη, τις περιπετειες μεχρι να σκυψει απο πανω του η επιστημονικη κοινοτητα στα 1960 και μεχρι σημερα που οι υποθαλασσιες ερευνες της Ελβετικης σχολης ανοιγουν νεα πεδια ερευνας και ανακαλυψεων στην ευρυτερη περιοχη.

KYROU

Το επισκεψιμο πλεον (μετα απο τις επιμονες και πολυχρονες ενεργειες του πρωην Δημαρχου κ Δημητρη  Καμιζη που ανεπτυξε προσωπικες σχεσεις και φιλιες με τους ερευνητες) σπηλαιο

Kamizhw

ειναι ενα στολιδι για την επαρχια μας αλλα και ενας μοναδικος παγκοσμια ιστορικος χωρος σηματινοτατος για την μελετη της εξελιξης του ανθρωπινου ειδους.Τα ευρηματα του μπορειτε να δειτε στον πρωτο οροφο του αρχαιολογικου Μουσειου Ναυπλιου

fragthi museum

Η Ερμιονιδα κατοικειται αδιαλειπτα για χιλιαδες χρονια.Και οι κατοικοι της εχουν αφησει σημαδια της παρουσιας τους που μας βοηθουν να ταξιδεψουμε πισω στον χρονο.

Δ Και εδω η ανακοινωση των δυο αρχαιολογων κκ Στελλας Κατσαρου και Ελενη Ψαθή (που διαβασε η κ Κατσαρου) και αφορουσε την μελετη των θραυσματων που εχουν ανακαλυφθει και την εξαγωγη συμπερασματων ειχε ενα χαρακτηρα φιλοσοφικο .

Katsaroy

Με την εννοια πως στηριζομενη στο βιβλιο της κ Βιτελι (Φραγχθι νεολιθικη κεραμικη)franchthi-neolithic-potteryμας καλουσε να αντικρισουμε απο μια διαφορετικη οπτικη τα ευρηματα  του ποιοι (οι γυναικες )μεσα στις κοινοτητες κατασκευαζαν τα σκευη και πως η εξελιξη της κατασκευης εχει το δικο της ενδιαφερον.Το βιβλιο αυτο δεν ειναι αναμεσα στα 15 βιβλια τα σχετικα με το Φραγχθι που υπαρχουν στην βιβλιοθηκη του Λυκειου Κρανιδιου.

Το καταλαβαινω πως δεν γινομαι σαφης στην περιγραφη της ανακοινωσης ηταν πολυ περιεκτικη σε νοηματα και καθολου τεχνοκρατικη αυτο ειναι που μου εδωσε και την αισθηση παντως πως η ερευνα βρισκεται σε καλα χερια.Tην ανακοινωση δημοσιευσε στην σελιδα του στο ΦΒ ο κ Καμιζης

https://www.facebook.com/demetres.kamizes?fref=nf

Η ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΩΝ κ κ ΣΤΕΛΛΑΣ ΚΑΤΣΑΡΟΥ ΚΑΙ ΕΛΕΝΗΣ ΨΑΘΗ ΣΤΟ ΠΡΟΣΦΑΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΣΠΗΛΑΟ ΦΡΑΓΧΘΙ ΤΗΣ ΕΡΜΙΟΝΙΔΑΣ.

Ξαναδιαβάζοντας το Σπήλαιο Φράγχθι: Επιστροφή στην μελέτη του Νεολιθικού Κεραμέα με αφετηρία το έργο ανάδειξης της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας, στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ 2007-13 (*)

Το σπήλαιο Φράγχθι στην ακτή της Ερμιονίδας στην Αργολίδα αποτελεί μια από τις ελάχιστες θέσεις στο ελλαδικό χώρο, η οποία διασώζει στρωματογραφική ακολουθία από το όριο Μέσης-Ανώτερης Παλαιολιθικής (40 χιλ. π.Σ.) έως και το τέλος της Νεολιθικής περιόδου (4η χιλ. π.Χ.). (*) Η ανασκαφή του διενεργήθηκε από το Πανεπιστήμιο της Indiana των Η.Π.Α. υπό την αιγίδα της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών της Αθήνας, με την επιστημονική διεύθυνση του Καθηγητή Thomas Jacobsen. Διήρκησε από το 1967 έως τα τέλη της δεκαετίας 1970, ενώ τη δεκαετία του ’80 έγιναν συμπληρωματικές έρευνες στο βυθό του κόλπου της Κοιλάδας.
Η έρευνα του σπηλαίου Φράγχθι αποτελεί ορόσημο για την εξέλιξη της προϊστορικής έρευνας στην Ελλάδα από πλευράς θεωρητικής και μεθοδολογικής, καθώς το Φράγχθι υπήρξε από τις πρώτες προϊστορικές θέσεις που ανασκάφηκαν από διεπιστημονικό επιτελείο ερευνητών (*) και όπου εφαρμόστηκαν καινοτόμες ανασκαφικές και μελετητικές πρακτικές. Τα χρόνια αυτά αποτελούσαν μια αναζωογονητική εποχή για την αρχαιολογία γενικά, κατά την οποία οι επιστημονικοί συνεργάτες του Φράγχθι αισθάνονταν ότι βρίσκονταν στην αιχμή των θεωρητικών εξελίξεων: γεμάτοι από νέα ερωτήματα, απορίες και προοπτικές για επαναστατικές αμφισβητήσεις των συμβατικών επιστημονικών αντιλήψεων που έρχονταν από τις αρχές του 20ού αιώνα.
Με αυτή την αντίληψη, η μεθοδολογική καινοτομία της ομάδας του Φράγχθι προσανατολίστηκε σε πρακτικό επίπεδο, (*) στην συστηματική περισυλλογή των ανθρωπογενών καταλοίπων, πρώτων υλών και υπολειμμάτων του περιβάλλοντος που σχετίζονταν με την ανθρώπινη παρουσία, με σκοπό την καταγραφή τους σε λεπτομερείς βάσεις δεδομένων που είχαν αναφορά σε πολύ συγκεκριμένα επεισόδια χρήσης του σπηλαίου. (*) Ειδικότερα δόθηκε έμφαση στην περισυλλογή λίθινων εργαλείων και των απορριμμάτων κατεργασίας τους, κεραμικών καταλοίπων και πρώτων υλών, εδαφολογικών καταλοίπων, υπολειμμάτων οργανικής προέλευσης, όπως όλων των οστών ζώων, απανθρακωμένων σπόρων, μικροσπονδυλωτών, χερσαίων και θαλάσσιων οστρέων, καθώς και ξυλανθράκων που μαζί με οστά εξασφάλισαν ακριβείς χρονολογικές ηλικίες διά της μεθόδου του ραδιενεργού άνθρακα (C14).
Με βάση τα δεδομένα αυτά η έρευνα του σπηλαίου Φράγχθι συνέβαλε σημαντικά στην βαθύτερη κατανόηση ζητημάτων της προϊστορίας, όπως οι μεταβολές των κυνηγετικών πρακτικών και του είδους των θηραμάτων στη διάρκεια της Παλαιολιθικής, (*) οι αλλαγές στις πρακτικές διαβίωσης του ανθρώπου κατά το πέρασμα από τις τροφοσυλλεκτικές στις αγροτοκτηνοτροφικές κοινωνίες, οι ταφικές πρακτικές της Μεσολιθικής και Νεολιθικής περιόδου, η αρχή και εξέλιξη της αγγειοπλαστικής. (*) Ιστορικά δε, το Φράγχθι υπήρξε η πρώτη ανασκαμένη θέση, η οποία πυροδότησε τη συζήτηση της πρώιμης ναυσιπλοΐας στο Αιγαίο, με την εύρεση οψιανού από τη Μήλο στα μεσολιθικά στρώματα, περίπου στα 10.000 έτη π.Σ., αν όχι ήδη και στις τελευταίες χιλιετίες της Παλαιολιθικής.
(*) Τα ζητήματα αυτά διερευνήθηκαν σε τρεις κύριες ανασκαφικές τομές στο εσωτερικό της εισόδου του Φράγχθι (*) και σε περισσότερες τομές επί της ακτής, σε μικρή απόσταση από το σπήλαιο (*), όπου αποκαλύφθηκε τμήμα εξωτερικού νεολιθικού οικισμού (*) ο οποίος στη αρχαιότητα εκτεινόταν και μέσα στον κόλπο της Κοιλάδας που ήταν ξηρά, και καταβυθίστηκε με την άνοδο της θαλάσσιας στάθμης στο τέλος της Νεολιθικής. Τόσο το εσωτερικό του σπηλαίου όσο και ο εξωτερικός τομέας εξυπηρέτησαν και ταφικές ανάγκες των κατοίκων τους, εκτός των οικιακών. Ειδικότερα στην είσοδο του σπηλαίου, αποκαλύφθηκε (*) μία από τις πρωιμότερες ταφές στον ελλαδικό χώρο, η γνωστή μεσολιθική νεαρού άνδρα με θανάσιμα χτυπήματα στο κεφάλι, χρονολογημένη περίπου στα 8.500 έτη π.Χ.
Καρπός της διεπιστημονικής και πολυετούς έρευνας στο Φράγχθι αποτελούν πλήθος δημοσιεύσεων μονογραφιών και επιστημονικών άρθρων. Η καινοτόμος μεθοδολογία και δημοσίευση της ανασκαφής του Φράγχθι οφειλόταν στην αναθεώρηση που είχε προηγηθεί από την διεπιστημονική ομάδα που το διερευνούσε: της σημασίας του «τι είναι εύρημα» που μετέφερε την έμφαση από το ωραίο έργο τέχνης της αρχαιότητας που παραδοσιακά μονοπωλούσε το ενδιαφέρον της αρχαιολογίας ως τότε, στο οποιοδήποτε κατάλοιπο μπορούσε να δώσει πληροφορίες για την ύπαρξη και τις συνήθειες του προϊστορικού ανθρώπου. Επίσης της σημασίας του «τι είναι μνημείο», που μετατόπισε το ενδιαφέρον στο προϊστορικό σπήλαιο από τα κατάλοιπα της κλασικής αρχαιότητας. Αλλά και του «τι είναι χρόνος», αναδεικνύοντας μέσα στις μακρές πολιτισμικές περιόδους που εναλλάσσονται γραμμικά, τις διαδικασίες, εμπειρίες, δεξιότητες και συμπεριφορές του προϊστορικού ανθρώπου αντί για τον καλλιτέχνη ως αποτέλεσμα μακραίωνης εξέλιξης. Χάρη σε αυτές τις εννοιολογικές και μεθοδολογικές αναθεωρήσεις το Φράγχθι κατέστη σημείο αναφοράς για την προϊστορική έρευνα στην Ελλάδα και τοποθετήθηκε στους πρώτους χάρτες της προϊστορικής Ευρώπης.
(*) Πάνω σε αυτό το υπόβαθρο η αρμόδια για την διαχείριση, προστασία και ανάδειξη των σπηλαίων Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας (τότε ακόμα ονομαζόμενη «…Νότιας Ελλάδας», υπό τη διεύθυνση της Ελ. Παναγοπούλου), υλοποίησε, με τη συνεργασία της Δ’ ΕΠΚΑ και του Δήμου Ερμιονίδας, μεταξύ των ετών 2011-14, πρόγραμμα για την ανάδειξη του σπηλαίου Φράγχθι σε επισκέψιμο μνημείο για το κοινό με τον τίτλο «Σπήλαιο Φράγχθι, Δήμου Ερμιονίδας, Περιφέρειας Πελοποννήσου: Ανάδειξη και αξιοποίηση του σπηλαίου και του περιβάλλοντος αυτού χώρου», που εντάχθηκε στο ΕΣΠΑ 2007-13. (*) Το έργο περιλάμβανε την εγκατάσταση υποδομών για ασφαλή πρόσβαση, περιήγηση και πληροφόρηση του κοινού εντός σπηλαίου και στον αρχαιολογικό χώρο της «Παραλίας», στη λογική της ήπιας παρέμβασης στο φυσικό περιβάλλον και της προστασίας του μνημείου. (*)
Στις υποδομές συγκαταλέγονται η διαμόρφωση μονοπατιού πρόσβασης από την παράλια ζώνη έως την είσοδο του σπηλαίου, το οποίο συνεχίζει στο εσωτερικό του ως ξύλινος διάδρομος περιήγησης πάνω σε ελαφρύ πλέγμα στήριξης, (*) (*) (*) εργασίες σταθεροποίησης των βράχων της εισόδου, (*) πλήρωση των διαβρωμένων ανασκαφικών τομών, στερέωση και ανάδειξη μίας αντιπροσωπευτικής τομής που παρουσιάζει τη στρωματογραφία του σπηλαίου, (*) (*) (*) τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων σε επιλεγμένα σημεία εσωτερικά και εξωτερικά και περιπτέρου πληροφόρησης στην είσοδο. (*) (*) Καθαρίστηκε από τη βλάστηση και οριοθετήθηκε για να είναι ορατό το ανασκαμμένο τμήμα του υπαίθριου νεολιθικού οικισμού. (*)(*) (*)(*) (*)
Κατά τη διάρκεια των παραπάνω εργασιών πραγματοποιήθηκαν κυρίως καθαρισμοί και αποχωματώσεις μικρού πάχους, οι οποίες κατά τόπους απέδωσαν μη στρωματογραφημένα ευρήματα, κυρίως κεραμική. Τα μόνο επί τόπου ευρήματα συνιστούν ο καμένος ορίζοντας μικρού πάχους, στην αρχή του μονοπατιού στο μέτωπο της παραλίας, (*) λίγα μόνο μέτρα μακριά από τον προβλήτα, καθώς και η αποκάλυψη δύο πρόσφατων, του 17ο και 18ο αιώνα μ.Χ., ανθρώπινων ταφών στον άξονα του μονοπατιού. Στο πλαίσιο του έργου ανάδειξης εκτυπώθηκε τρίπτυχο δίγλωσσο ενημερωτικό φυλλάδιο και φυλλάδιο στο σύστημα Braille με τις συνοπτικές πληροφορίες για τη θέση.
Τέλος στο πλαίσιο της αντίληψης ότι κάθε πλευρά της ανθρώπινης χρήσης του σπηλαίου είναι σημαντική και καταγράφεται, (*) διατηρήθηκε και συντηρήθηκε για την ανάδειξη και το πρόσφατο ποιμνιοστάσιο που λειτούργησε στο Φράγχθι έως τη δεκαετία του ‘60, προκειμένου να μεταδώσει συμβολικά στον επισκέπτη το μήνυμα της νοητής συνέχειας από τους προϊστορικούς κτηνοτρόφους.
Από τα παραπάνω γίνεται κατανοητό πλέον ότι το πρόγραμμα ανάδειξης του Φράγχθι διέπεται από την πρόθεση να παρουσιαστεί στο κοινό όχι απλώς η πληθώρα και η ποικιλία των προϊστορικών καταλοίπων του, για τα οποία άλλωστε και άλλα σπήλαια του ελλαδικού χώρου διακρίνονται. Αλλά από την φιλοδοξία να μεταδοθεί στον επισκέπτη η ανθρωπολογική προσέγγιση της προϊστορίας και η βιογραφία του μνημείου: ότι ο χώρος, το σπήλαιο, το έδαφος, τα εργαλεία και τα θραύσματα από τα αγγεία δεν είναι νεκρά, διαχωρισμένα σε όμορφα έργα τέχνης ή άσχημα αντικείμενα δευτερεύουσας αξίας, αλλά είναι όλα πράγματα που έζησαν, διαμορφώθηκαν και απόκτησαν νοήματα μέσα σε κοινωνίες και σε οικογένειες ανθρώπων οι οποίοι είχαν συμβολισμούς, εμπειρίες, δεξιότητες και ευαισθησίες -ακόμα κι αν έζησαν πολλές χιλιάδες χρόνια πριν από σήμερα.
Ειδικότερα, μία από αυτές τις πρωτοποριακές προσεγγίσεις που καθιέρωσε το Φράγχθι ως ορόσημο στην προϊστορική έρευνα, αναφέρεται και στο θεωρητικό πλαίσιο που έθεσε η μελέτη και δημοσίευση της Νεολιθικής κεραμικής του σπηλαίου (7η-4η χιλ π.Χ.) από την Karen Vitelli στη δεκαετία του ’90. (*) Το εμβληματικό για τις νεολιθικές σπουδές έργο της δεν οφείλει την επιρροή του στην ποσότητα του υλικού (περίπου 1 εκατομ. θραύσματα κεραμικής, βάρους περισσότερου των 2,5 τόνων) ούτε στην αισθητική του αξία. (*) Είναι η ματιά της Vitelli για τα όστρακα αυτά που τάραξε τον παραδοσιακό τρόπο προσέγγισης της προϊστορικής κεραμικής. (*)
Με αφορμή την συλλογή ενός νέου συνόλου νεολιθικής κεραμικής κατά τις εργασίες ανάδειξης του έργου ΕΣΠΑ, το οποίο βρίσκεται τώρα υπό την ευθύνη μελέτης της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας, επιστρέφουμε στην ‘κληρονομιά’ του Φράγχθι ως αφετηρία προβληματισμού για μια μελέτη που δεν θέλει να περιοριστεί στην περιγραφική και χρονολογική προσέγγιση, αλλά φιλοδοξεί να θέσει θεωρητικούς στόχους -τιμώντας επάξια το έργο της Vitelli.
Ποιο είναι όμως το θεωρητικό παράδειγμα του Φράγχθι για την κεραμική, και ποιος ο ρόλος του στη δική μας έρευνας σήμερα;
Η Vitelli θέτει στη δημοσίευσή της ως ερμηνευτικό στόχο την πρόκληση να κάνει τα νεολιθικά θραύσματα να «μιλήσουν» για κάτι περισσότερο από χρονολόγηση και είδος τέχνης. Να δώσει νόημα σε σκέτα κομμάτια που άλλοι συνάδελφοί της έως τότε μελετούσαν επιλεκτικά, βλέποντας τα περισσότερα ως αδιάφορα και άχρηστα -για να πεταχτούν. Αντιθέτως, εκείνη ήθελε να τα κάνει να «μιλήσουν» για ζητήματα όπως η ανθρώπινη συμπεριφορά, οι συνθήκες και οι στρατηγικές διαβίωσης, η κατεργασία των πρώτων υλών, οι δεξιότητες, γνώσεις, μετακινήσεις των ανθρώπων. Αποφασίζει λοιπόν ότι θα προσανατολιστεί στον νεολιθικό Κεραμέα. Θα τον μελετήσει μέσα από τις πρώτες ύλες και τις πρακτικές κατεργασίας τους, διά της κατ’ αναλογίας σύγκρισης με σύγχρονους παραδοσιακούς τεχνίτες χειροποίητης κεραμικής δίπλα στους οποίους η ίδια μαθήτευσε, σε διάφορα μέρη του κόσμου, κυρίως μεταξύ των αυτόχθονων πληθυσμών της Αμερικής: πηλός, μη πλαστικές ύλες, κοσκίνισμα και μείγματα, πλάσιμο, επεξεργασία επιφάνειας, ψήσιμο της κεραμικής, τα μελέτησε εθνολογικά διά ζώσης. Παρατηρεί ότι συνήθως οι παραδοσιακοί κεραμείς είναι γυναίκες. (*) Μελετά με εθνογραφική ματιά τη συμπεριφορά τους, τις εμπειρίες, δεξιότητες, ιδεολογία και σημασίες που αναπτύσσουν με τις πρακτικές αγγειοπλαστικής. Στη συνέχεια προβάλλει το γυναικείο φύλο στους νεολιθικούς κατασκευαστές της κεραμικής του Φράγχθι, που από τον παραλληλισμό θεωρεί εξορισμού γυναίκες. Βάσει της αντίληψης ότι οι πρακτικές αγγειοπλαστικής υπόκεινται σε διαχρονικούς κανόνες, προβάλλει τις συμπεριφορές που παρατηρεί στους σύγχρονους εθνογραφικούς πληθυσμούς στην προϊστορία του σπηλαίου.
Δημοσιευμένη τη δεκαετία του ‘90 αλλά γραμμένη αρκετά νωρίτερα η προσέγγιση αυτή, μείγμα προσωπικής, εθνογραφικής και αρχαιολογικής έρευνας, τάραξε την εποχή της γιατί διαφοροποιήθηκε από το καθιερωμένο επιστημονικό παράδειγμα που έως τότε προέκρινε την αυστηρή ταξινόμηση της κεραμικής σε σχήματα πολιτισμικής εξέλιξης με τη λογική του έργου τέχνης. Από τη ανθρωποκεντρική μελέτη της το σπήλαιο Φράγχθι αναδεικνύεται ως το περιβάλλον μακράς τοπικής παράδοσης που διαμορφώνεται μέσα σε ένα πλαίσιο εμπειρίας και δεξιοτήτων διά μέσου σειράς γενεών εξειδικευμένων αγγειοπλαστών.
Το νέο υλικό που βρίσκεται τώρα υπό την ευθύνη μελέτης της Εφορείας, δεν έρχεται απλώς να προστεθεί αριθμητικά και ποιοτικά στο παλαιό υλικό του Πανεπιστημίου της Indiana. Κυρίως μας προκαλεί να δούμε 20 χρόνια μετά ποια μπορεί να είναι η σημερινή ερευνητική πρόταση που θα δικαιώσει την παράδοση της πρωτοποριακής εκείνης ματιάς για το Φράγχθι, βρίσκοντας την θεωρητική κατεύθυνση που είναι σήμερα επίκαιρη.
Σε επίπεδο ταξινόμησης το υλικό μας περιλαμβάνει αντιπροσωπευτικά δείγματα της λεγόμενης κεραμικής Urfirnis της Μέσης και Νεότερης Νεολιθικής, γκρίζες και μελανές μονόχρωμες κατηγορίες της Νεότερης Νεολιθικής, (*) και χονδροειδή κεραμική της Τελικής. Ιδιαίτερα τα εντυπωσιακά Urfirnis συνίστανται σε δείγματα μονόχρωμα ή με διακόσμηση στιλβωτή ή γραπτή, ερυθρά ή μελανά. (*) (*) Ανήκουν σε λεπτότοιχα σκεύη σερβιρίσματος τα οποία κατασκευάζονταν με ειδικά μείγματα πηλών που περνούσαν από λεπτό κοσκίνισμα και υφίσταντο πολύ εκλεπτυσμένη επεξεργασία. (*)(*) Οι τομές θραύσεις τους διασώζουν τεχνολογικές πληροφορίες για τα ίχνη πλασίματος, τις ενώσεις των διαφορετικών τμημάτων κάθε αγγείου, τις τυχαίες χρωματικές ανομοιογένειες μεταξύ ερυθρού, μαύρου και γκρίζου, τα μεγέθη των στιλβωτικών εργαλείων και των ζωγραφικών πινέλων.
Το πιο εντυπωσιακό τεχνολογικό χαρακτηριστικό αυτών των δοχείων είναι ότι ψήνονταν σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες και με τρόπο που αποκτούσαν χρωματική ομοιογένεια, πολλές φορές διαφορετική σε κάθε πλευρά, πράγμα που υποδηλώνει μεγάλο βαθμό εξειδίκευσης και δεξιότητας από τη μεριά του τεχνίτη –ενδεχομένως κάποιον τρόπο διαχωρισμού των αγγείων από την καύσιμη ύλη μέσα στους πρώιμους λάκκους όπτησης. Ειδικά το χρώμα αποτελεί ένα πολύ χαρακτηριστικό πεδίο για να παρατηρήσουμε το εύρος των παραλλαγών. Πρόκειται για συμπτώματα συγκεκριμένων επιλογών μορφοποίησης της επιφάνειας και ψησίματος, που κάποιες φορές γίνονται τυχαία και υποσυνείδητα από τον Κεραμέα, άλλες φορές πάλι, σκόπιμα. Μέσα στη μακρόχρονη διάρκεια της παράδοσης των Urfirnis από το Φράγχθι εντοπίζουμε τέτοια επεισόδια παραλλαγών τα οποία άλλοτε προκάλεσαν ερεθίσματα μικροαλλαγών και άλλοτε δεν είχαν καμία επίπτωση και ξεχάστηκαν, ή τουλάχιστον ξεχάστηκαν προσωρινά πριν επανέλθουν μετά από καιρό. (*)(*) Το μαύρο ή γκρίζο χρώμα λ.χ. είναι μια τεχνική ψησίματος που εμφανίζεται συγκυριακά στη Μέση Νεολιθική ως παραλλαγή στο ερυθρό, πολύ πριν επιδιωχθεί σκόπιμα και τελικά κυριαρχήσει στη Νεότερη Νεολιθική.
Ο προβληματισμός αυτός είναι ακόμα σχηματικός και προκαταρτικός ωστόσο κινείται προς την κατεύθυνση ότι: πίσω από τα γενικά χαρακτηριστικά, τις ομοιογενείς διαδικασίες, τις μακρόχρονες ομοιότητες και αναλογίες γενικής ισχύος για την νεολιθική κεραμική στα οποία έδωσε έμφαση το παλαιότερο ερευνητικό παράδειγμα, η δική μας έμφαση μπορεί να είναι στη συγκυριακή διαφοροποίηση. Η αναγνώριση των παραλλαγών που συμβαίνουν με τη μορφή στιγμιότυπου μπορεί να μας δώσει για το Φράγχθι την προοπτική να δούμε την ζωή των προϊστορικών χρηστών του ως πραγματική μέσα σε ρεαλιστικό χρόνο, και όχι ως συμβατική και σχηματική μέσα στον αρχαιολογικό χρόνο. Μέσα στην μικρή διάσταση της καθημερινότητας, λάθη, απρόοπτα, αποκλίσεις από τους κανόνες της κεραμικής κατασκευής μπορεί να επικρατήσουν στους γενικούς κανόνες της παράδοσης και να επανέλθουν ως νέα ερεθίσματα που δημιουργούνται στον περίγυρο του κεραμέα. Με αυτή την προοπτική μελετάμε τα ευρήματα όστρακο-όστρακο με σκοπό να τα ενσωματώσουμε σε ανθρώπινες ενέργειες μέσα σε πολύ συγκεκριμένες συνάφειες. Σε σχέση με τις συνάφειες αυτές η συνέχεια της κεραμικής παράδοσης σε βάθος γενεών στο σπήλαιο αποσυνδέεται από τις πολιτισμικές φάσεις και υφίσταται διά μέσου και ανεξάρτητα των ορίων τους. Μια τέτοια παρατήρηση μπορεί τελικά να οδηγήσει σε αμφισβήτηση των απόψεων περί απότομης αλλαγής μεταξύ συγκεκριμένων χρονολογικών περιόδων, π.χ. μεταξύ Μέσης-Νεότερης Νεολιθικής, και στην ανάδειξη της ροής της καθημερινότητας της προϊστορικής ζωής.
Αυτή η ματιά της δραστικότητας της συγκυρίας και όχι του διαδικαστικού και συμβατικού ρυθμού ζωής είναι η θεωρητική κατεύθυνση στο παρόν και το μέλλον της έρευνάς μας.
Τι μένει λοιπόν ως ευρύτερος προβληματισμός; Το σπήλαιο Φράγχθι μας υπενθυμίζει, με την πρωτοποριακή ματιά που καθιέρωσε η αρχική του έρευνα και μέσα από τη δική μας αναζήτηση, ότι η γνώση για τα αρχαία δεν έχει ένα είδος παρουσίασης, γραφής και ομιλίας γι’ αυτά. Όπως οι καινοτόμες προσεγγίσεις έδειξαν σε σχέση με τις παραδοσιακές, η μεταγραφή της αρχαιολογικής πληροφορίας δεν γίνεται με αυτόματο και αυτονόητο τρόπο. Το πρόβλημα ανάμεσα στο να «έχεις τη γνώση» και στο «να λες τη γνώση» δεν έχει μία αποκλειστική επιλογή. Το ευρύ κοινό που παρακολουθεί το πανόραμα των αντικειμένων της προϊστορίας στα αρχαιολογικά μουσεία και τα έντυπα λευκώματα, οφείλει να γνωρίζει ότι τα αρχαία, κάθε εποχής, και τα προϊστορικά ανάμεσά τους, δεν είναι αυτοδύναμα και αυθύπαρκτα αντικείμενα, δεν είναι καν αντικειμενικά. Εν τέλει η αρχαιολογική ερμηνεία προϋποθέτει αναστοχαστικές συζητήσεις οι οποίες δεν αφορούν μόνο τις πολύ εξειδικευμένες ακαδημαϊκές ομάδες αλλά όλους, και τροφοδοτούνται από τις αμφισβητήσεις της εποχής τους.

http://edume.myds.me/00_0070_e_library/10003/1002/01_documents/t01_k02.pdf

http://www.archaiologia.gr/js/global.jshttp://www.archaiologia.gr/js/jquery.kwicks-

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: